Haagvaarder 131 (hoofdartikel)

Nieuwe industriegebieden in de Haagse regio in de periode 1945-1990

In eerdere Haagvaarders is al stil gestaan bij de inventarisatie van industrieel erfgoed uit het tijdperk 1945-1990, door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed uitgeroepen tot Post 65-periode. Dat bracht SHIE tot het besef dat ook in de Haagse regio uitgebreider onderzoek hiernaar wenselijk is. Maar voordat je iets kunt zeggen over waardevolle panden en bedrijven is het noodzakelijk een beeld te hebben van de ontwikkeling van het bedrijfsleven in deze periode. Dat gaf de aanzet tot het onderzoek en een nieuwe SHIE-publicatie.

Het industriegebied

Voor de oorlog was het nog mogelijk om industrie te vestigen op binnenterreinen of aan de grens van de stad. De industriegebieden Laakhaven en Binckhorst maakten hier een einde aan. De grote behoefte aan bedrijventerreinen in die periode, vanwege verwoestingen tijdens de oorlog en de wens tot uitbreiding, veroorzaakte een tekort aan ruimte voor de industrie. Op het Haagse stadhuis was hier al vroeg aandacht voor en stelden de ambtenaren in 1943 de nota op: “Schatting toekomstige behoefte aan industrieterreinen ’s-Gravenhage en randgemeenten”. Hierin werden diverse zaken op een rij gezet en berekeningen gemaakt voor de toekomst. Deze belangrijke nota zou nog jaren doorklinken in de planvorming rondom industrieterreinen.

Plaspoelpolder

Door de beperkte mogelijkheden binnen de grenzen van Den Haag keek men al snel naar de regio, die vanuit de economische ontwikkeling gezien zonder meer als één geheel kan worden beschouwd.

 

De gemeente Den Haag gaf dan ook aan stadsarchitect Dudok opdracht om een stedenbouwkundig plan voor ‘Groot Den Haag’ te ontwikkelen. Hierin werden ook diverse gebieden aangewezen voor de industrie. Eén van deze terreinen lag in de Rijswijkse Plaspoelpolder.
Het plan kwam overigens zonder enig overleg met de omliggende gemeente tot stand. Dus ontstond hier wrijving over, mede ingegeven door de al langer heersende angst voor annexatie, die al eerder plaatsvond. Toch kwamen er onderhandelingen op gang en na diverse schermutselingen koos de gemeente Rijswijk eieren voor haar geld en ging met de gemeente Den Haag in zee. Tegelijkertijd lag er vanuit de landelijke wetgeving een nieuwe optie om tot een samenwerking te komen: het Industrieschap. Op 26 oktober 1953 vond de eerste vergadering van het Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) in het Rijswijkse stadhuis plaats. Intussen was in de jaren hiervoor al werk gemaakt van een ontwerp, waarvan op het Haagse stadhuis in 1949 al een eerste schets lag. De jaren daarna leidden – in onderling overleg – uiteindelijk tot het uitgevoerde stedenbouwkundige plan Plaspoelpolder.

Te traag

Het proces naar een groot nieuw industrieterrein verliep voor Den Haag veel te traag, vooral omdat de laatste nog beschikbare terreinen in 1954 uitgegeven zouden zijn. De noodzaak van nieuwe industriegebieden bracht een nog open terrein in beeld aan de Fruitweg. Dit was oorspronkelijk als mogelijke uitbreiding voor de Groente- en Fruitmarkt gereserveerd, maar dat bleek niet nodig. Het terrein kreeg een tijdelijke invulling met voetbalvelden. De nood was echter hoog en de gemeente besloot “ter voorziening aan de dringende behoefte aan industrieterrein” het uitbreidingsplan Fruitweg te ontwikkelen. Binnen vijf jaar was het gebied gevuld met nieuwe industrie.

Niet genoeg

Ondanks de ontwikkeling van de Plaspoelpolder bleek ook dit niet genoeg voor de honger naar bedrijventerreinen. Zo keek de gemeente Den Haag ook naar de tuinbouwgebieden bij Loosduinen om die geschikt te maken als industrieterreinen. Het industriegebied Zichtenburg was het eerste terrein dat hiervoor in aanmerking kwam. Daarop volgde bedrijventerrein Kerketuinen, dat aanvankelijk nog enige decennia dienst deed als tuindersgebied. Op beide terreinen kwamen bedrijven die wilden uitbreiden, maar ook diverse firma’s die vanwege stadsvernieuwing uitgeplaatst moesten worden.
In vogelvlucht is in dit artikel de problematiek van de nieuwe industriegebieden geschetst, die in de nieuwe publicatie uitgebreid aan de orde komt. Overigens stopt de ontwikkeling van bedrijventerreinen hiermee niet. Ondanks herontwikkeling van de oudere gebieden, zoals Laakhaven en Binckhorst, blijft nu nog steeds de zoektocht naar terreinen voor bedrijvigheid actueel.

Koos Havelaar