Haagvaarder 128 (hoofdartikel)

Kurkfabriek Van der Hilst

Laurens van der Hilst wordt in 1818 in Delfshaven geboren in een familie van lokale bestuurders en ondernemers. Een neef van Laurens, Pieter van der Hilst begint in 1841 met Johann Emmerich Maas in Delfshaven een kurkensnijderij. Een jaar later krijgen zij een Nederlands patent op een machine “dienstig tot het snijden van kurken”. Laurens, ongetwijfeld bekend met deze firma, trekt in 1845 naar Den Haag waar hij met Jacobus Johannes van den Berg in de Nieuwe Molstraat een firma opricht “tot het bereiden en verkopen van kurk”. In 1852 gaan de heren uit elkaar. De boedel wordt verdeeld en beiden zetten hun “kurk-activiteiten” voort. Het vervolg van J.J. van den Berg leest u op de achterkant.

L. van der Hilst en Comp.

Laurens noemt zijn bedrijf nu L. van der Hilst en Comp., kurkhandelaars en reders. Immers de firma bezit eigen schepen, zoals het kofschip ‘Kurkhandel’ om de kurk uit Portugal te gaan halen. Zo meldt Van der Hilst in 1852 dat hij in Spanje 300.000 bierkurken heeft gekocht om deze nu goedkoop te kunnen aanbieden.
Het bedrijf groeit snel en in 1861 telt het al 50 werknemers en bezit het minimaal twee schepen. Laurens’ maatschappelijke positie groeit met het bedrijf mee. Vanuit de Nieuwe Molstraat betrekt hij het huis Bierkade 4 en een jaar later bezoeken zowel de Burgemeester als de Commissaris van de Koning zijn bedrijf. Laurens zet zich ook in voor het verbeteren van zijn kurkproducten en verkrijgt in 1864 octrooi voor “het zuiveren van kurken op insecten zonder achterblijvende kwiksmaak”. En in de volgende jaren breidt het bedrijf zich uit met de aankoop van meerdere panden in de Kranestraat.

Vennootschap

In 1881 overlijdt Laurens van der Hilst. Zijn vrouw, Jansje Catharina Lucretia Nijhuis en haar schoonzoon Willem Karrewij gaan een vennootschap aan om het bedrijf voort te zetten.
Willem verandert kort daarna zijn achternaam in Van der Hilst Karrewij. In 1883 komt de Kroonprins van Portugal het bedrijf bezoeken, waarna Willem Ridder tot ridder wordt benoemd van de Koninklijke Portugese Orde van Onze Heer Jezus Christus.
In 1890 vestigt het bedrijf zich in Rijswijk op de Buitenplaats Huis te Hoorn; nu volledig verdwenen. Maar dit duurt niet lang, omdat er al in 1896 een groot pakhuis/bedrijfsruimte wordt gekocht in de Grote Brouwerstraat 8. Deze verdwenen straat liep van de Turfmarkt naar de Kalvermarkt, oftewel dwars door de huidige locatie van het atrium van het stadhuis. In 1900 overlijdt Willem van der Hilst Karrewij waarna zijn rol wordt overgenomen door Willem jr.
Onder zijn leiding zet de groei van het bedrijf onverminderd door. In 1901 heeft de firma filialen in Amsterdam, Groningen, Antwerpen en in het Spaanse San Feliu. Het filiaal in Antwerpen wordt in 1907 getroffen door een felle brand, maar dat hindert blijkbaar de expansie van het bedrijf niet. In 1912 zijn er ook filialen in Brussel en Soerabaja.

Hollandia

De Eerste Wereldoorlog bemoeilijkt de aanvoer van kurk uit Portugal zeer; het filiaal in Antwerpen moet daarom sluiten. Om de problemen het hoofd te bieden, neemt Willem jr. in 1917 het initiatief om de Nederlandsche Fabrikanten Vereniging, het latere Verbond van Nederlandse Werkgevers, op te richten. Rond 1925 verandert het bedrijf haar naam in N.V. Kurkfabriek Hollandia. De economische crisis van de jaren dertig is een moeilijke periode voor het bedrijf. Willem jr. legt het directeurschap neer en wordt vervangen door managers van buiten.

Westerbaenstraat

Ondertussen verslonsde de omgeving van het bedrijf ernstig, zodat er na 1945 door de gemeente plannen worden gemaakt voor een volledige sanering van deze buurt. Toch breidt het bedrijf in 1955 haar aantal aan en vermogen van elektromotoren stevig uit. Ook het voormalige woonhuis Grote Brouwerstraat 8 wordt in gebruik genomen. Maar een felle brand eind 1956 en de desolate omgeving waarin het bedrijf nu staat, leidt er toe dat het pand Westerbaenstraat 174 wordt betrokken. Hier leeft het bedrijf nog een aantal jaren voort, maar een personeelsadvertentie van augustus 1966 is het laatste teken van leven. In 1968 is het bedrijf verdwenen.

Hans Klomp

Bronnen
www.delpher.nl
Haags Gemeentearchief: bevolkingsregister, woningregister, Hinderwetvergunningen en beeldbank